گیلان؛ شالی و آب، بیم ها و امید ها

  • 3 سال پیش
  • بدون ديدگاه

 

3گ

برنج بعنوان یکی از تولیدات مهم بخش کشاورزی کشور از جمله محصولاتی است که برای کشت آن آب فراوانی مصرف می شود.

طبق آمارهای موجود همه ساله از ۲۳۸ هزار هکتار شالیزار گیلان بیش از یک میلیون تن شلتوک و حدود ۶۵۰ تا ۷۵۰ هزار تن برنج سفید بدست می آید.

اگرچه استان گیلان پر باران ترین استان کشور است اما بخاطر داشته باشیم که توزیع و پراکنش بارش در آن به گونه ای است که نیازمند زهکشی و حفظ و هدایت آب های سطحی است.

از سویی استان گیلان نیز از تغییرات آب و هوایی و پدیده گرمایش مصون نیست لذا شاهد تغییر الگوی بارش و کاهش میزان آن طی دهه اخیر هستیم.

اصول مدیریت اقتصادی زراعت به ما می گوید هر محصول باید در جایی که مزیت نسبی وجود دارد ، کشت شود ؛ اما همچنان کفه مزیت نسبی گیلان ، توان بالقوه خاک زراعی این استان و تعلق خاطر جامعه کشاورزی اش به سمت شالیکاری است.

گرچه خشکه کاری برنج در گیلان کم تر توصیه شده و رغبتی هم به آن نیست اما لازم است برای آنکه شالیزار دچار خشکی و خسران نشود حتما مدیریت آب در آن لحاظ شود.

متاسفانه قطعه قطعه شدن اراضی شالیکاری که امکان تجهیز اراضی را از آن می گیرد یکی از مشکلات عمده شالیزارهای گیلان است.

از پیامدهای کوچک شدن اراضی شالی آن است که امکان استفاده از شیوه های مکانیزاسیون را از دست می دهد لذا، کلیه امور باید بصورت یدی انجام شود که ، زمان و هزینه را افزایش می دهد و با توجه به اینکه در ابعاد کوچک حجم محصول چندان قابل توجه نخواهد شد ، شالیکاری از صرفه برای شالیکار می افتد.

ضمن آنکه باید در نظر داشت بافت جامعه شالیکار گیلانی نیز تغییر کرده است یعنی بجای شالیکار ، صاحب زمین شالی داریم که اغلب نیز ساکن شهر هستند و زمین را به ارث برده اند.

*راهکارهای ساده در مدیریت آب

فارغ از مباحث اجتماعی از این دست که مبتلا به احوال کشاوزری استان شده است ، روشهای توصیه شده ای وجود دارد که در شرایط فعلی نیز ، می تواند موجب بهره برداری حداکثری از آب بعنوان اصلی ترین نهاده کشت شالی باشد.

انجام شخم زمستانه و دقت در تنظیم دوره تناوب آبیاری از شیوه های ساده اما موثر در مدیریت آب اراضی شالیکاری است.

یکی از ناظران برنج فعال در استان گیلان معتقد است: لازم نیست گیاه برنج تمام مدت در حالت غرقاب باشد بلکه باید به اندازه نیاز در هر مرحله رشدی ، ارتفاع آب پایه بوته تنظیم شود.

مژده ایراندوست تصریح کرد: اتفاقا گاه بهتر است که خاک پای بوته فقط مرطوب باشد تا تبادلات گازی در خاک بویژه خروج گازهای ناشی از فعالیت شیمیایی سموم و کود ، از آن براحتی انجام شود و به اصطلاح خاک نفسی تازه کند و به ریشه برنج هوا رسانی شود.

کارشناسان کشاورزی و ترویج پوشش انهار سنتی یا بتونه کردن انهار را موجب انتقال سریع آب به زمین های کشاورزی و جلوگیری از هدر رفت آب می دانند.

امتیاز دیگر بتونی کردن دیواره انهار جمع آوری آبهای سطحی است که می تواند ذخیره گاهی برای حفظ نزولات جوی باشد.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان بندر انزلی با صحه گذاشتن بر شیوه بتونی کردن انهار آن را روشی تجربه شده و موفق در استان برشمرد.

وحید مهدوی گفت: بتونی کردن دیواره انهار تا میزان قابل توجه ۳۰ درصد جلوی هدر رفت آب را می گیرد.

وی افزود: در حالت عادی در هر هکتار شالی بین ۱۰ الی ۱۳ هزار مترمکعب آب مصرف می شود که این میزان با بتونی کردن دیواره انهار به هشت هزار مترمکعب در هر هکتار شالی کاهش می یابد.

این مقام مسئول اظهار کرد: سازمان جهاد کشاورزی استان گیلان و مدیریت اب و خاک برای امسال قصد دارد ۱۰ هزار هکتار از اراضی شالیزاری تجهیز شده گیلان را، تحت پوشش طرح بتونی کردن دیواره انهار قرار دهند.

وی گفت: با توجه به آنکه شهرستان انزلی نیز در بخشی از اراضی شالیکاری موقعیت لازم برای اجرای این طرح دارد ، در صورت تامین اعتبار آمادگی شرکت در این طرح را داریم.

سهم بندرانزلی از اراضی شالی استان گیلان ، چهار هزار و ۸۲۰ هکتار است که در سال زراعی ۹۳ از آن ۲۳ هزار و ۵۰۰ تن شلتوک بدست آمد که نسبت به مدت مشابه در فصل قبل افزایش برداشتی معادل هزار و ۵۰۰ تن داشت.

بر اساس پیش بینی کارشناسی از میزان شلتوک بدست امده ۱۳ هزار تن برنج سفید استحصال می شود که با توجه به ارقام کشت شده هاشمی، خزر، علی کاظمی و شیرودی ارزش ریالی آن معادل ۸۰۰ میلیارد ریال است.

*لزوم برآورد دقیق نیاز آبی

افزایش جمعیت ، محدودیت زمین قابل کشت و الزامات مبتلابه امنیت غذایی موجب شده تا اصول کشاورزی نوین، روشهای منتج به افزایش برداشت در واحد سطح را توصیه و اعمال کند.

وضعیت تراز آب های زیر زمینی و پراکنش بارش در کشورمان از دیر باز موجب دقت و مدیریت در مصرف آب بین جوامع کشاورزی بود.

نظامهای عرفی خاص چون میرآبی و آب بندان داری مشهورترین مصداق کشاورزی ایران در روزگاران دور بود.

متاسفانه در بازه ای از زمان نگاه و نگرش جامعه کشاورزی بسوی مصرف هرچه بیشتر نهاده ها اعم از کود و سم پیش رفت که یکی از تاثیرات نامیمون ثانوی آن مصرف بیش از اندازه آب بود.

مستندات آماری وزارت نیرو بعنوان متولی آب کشور بر مصرف ۷۰ الی ۹۰ درصدی آب در بخش کشاورزی دلالت دارد.

وزارت نیرو بخش کشاورزی را در هدر رفت آب و برداشت نامتناسب از منابع زیر زمینی مسئول می شناسد و جای تاسف آنکه همواره از آن بعنوان شیوه سنتی کشاورزی یاد می شود ، در حالی که در شیوه اعتقادی و عرفی نیاکان ما همواره پرهیز از اسراف و احترام به منابع آب جایگاه خاصی داشت و هرگز سنت زراعت ما چنین نبوده است!

در دهه های اخیر نیز نظام ترویجی بر بهره برداری حداکثری و مدیریت منطقی مصرف آب تاکید داشته اند و روشهای نوین آبیاری تحت فشار و قطره ای از سیستمهای کارآمد آبیاری هستند که بسیار توصیه می شوند.

می توان گفت اگرچه ایجاد تاسیسات آبیاری برای کشاورز بی هزینه نیست اما ، دیگر لازم نیست کشاورز چشم به آسمان بدوزد که محصولش نه دچار خشکسالی شود و نه سیل آن را ببرد ؛ بلکه از برداشتی مطلوب مطمئن خواهد بود.

ضمن آنکه در کوتاه زمانی هزینه کرد اولیه ، بازگشت داشته و پس از آن یک سرمایه به حساب می آید.

بی تردید آنچه می تواند همچنان شالیکاری را بعنوان روش معیشتی گیلانیان زنده و پویا نگاه دارد ، بازدهی اقتصادی آن است.

با برقراری رابطه تعادلی هزینه و سود ، تولید به صرفه شده و خود به خود جاذبه داشته و اقبال عمومی را بر می انگیزد.

لازم است در زارعت برنج و هر محصول دیگر ، با در نظر داشتن اصل ضروری مدیریت منبع آبی ، الگوی کشت و زرع در هر منطقه به لحاظ نوع گیاه ، با ساختار خاک و نفوذ پذیری آن منطبق شود.

مهمتر آنکه منابع آب در دسترس و میزان آن باید شناسایی شود و در عین حال نیاز آبی گیاه در مراحل رشد آن و دوره های تناوبی آبیاری بدقت احصا شده تا مقدار آب مورد نیاز برای کشت در هر هکتار معین باشد و بر اساس آن تصمیم به کشت یا عدم کشت محصول در منطقه اخذ شود.

یقینا با رعایت این اصول ساده و پایه آمایشی ، تنها کشاورزی متهم ردیف اول هدرکرد آب نخواهد بود بلکه باتوجه به نیازهای اساسی جامعه چه به لحاظ اشتغال و معیشت پایدار و چه در جایگاه حفظ قدرت امنیت غذایی ، یکی از قابل اتکا ترین فرصتهای کشورمان باقی می ماند.
لیلا مسروری/ منبع: انزلی- ایرنا

ارسال دیدگاه

کاربر گرامی انزلی کلاب لطفا عدد را در کادر زیر وارد کنید *