صنعت شیلات یکی از ظرفیت‌های بالقوه و بالفعلی است که از دیرباز نقش مهمی در تامین معاش خانواده‌ها و اقتصاد کشور داشته و برداشت از منابع آبی و آبزیان حوزه جغرافیای کشورمان یکی از منابع مهم درآمدی محسوب می شود.

صنعت شیلات یکی از ظرفیت‌های بالقوه و بالفعلی است که از دیرباز نقش مهمی در تامین معاش خانواده‌ها و اقتصاد کشور داشته و برداشت از منابع آبی و آبزیان حوزه جغرافیای کشورمان یکی از منابع مهم درآمدی محسوب می شود.

اگرچه از این ظرفیت و توان بالقوه آنگونه که باید، بهره گرفته نشده اما برنامه‌ها و چشم‌اندازهای طراحی شده؛ نشان از آن دارد که توجه جدی‌تر به این سرمایه‌های ملی می تواند آینده روشن‌تری برای اقتصاد کشور فراهم آورد.

با توجه به نامگذاری امسال از سوی مقام معظم رهبری به عنوان سال حمایت از تولید ملی و همچنین وجود ظرفیت های بالای شیلاتی در کشور، این فرصت می تواند زمینه ای برای بومی‌سازی صنعت شیلات ایران با توجه به استفاده از فن‌آوری‌های نوین و برنامه‌ریزی‌های اصولی برای تامین غذای سالم برای جامعه و درآمدهای ناشی از آن در اقتصاد ملی باشد. استان گیلان نیز به واسطه قرار گرفتن در مسیر ساحل دریای خزر و همچنین برخورداری از کوهستان های دارای جریان های آبی مناسب و موقعیت های ویژه جغرافیایی و داشتن زمین های مناسب برای پرورش ماهی و آبزیان دیگر، در کنار تنوع بسیار در گونه‌های آبزی و همچنین نیروهای متخصص می تواند در راستای تولید داخلی و تامین نیازهای غذایی در این زمینه نقش مهمی در اقتصاد ملی داشته باشد.

بر همین اساس؛ کارشناسان و اساتید دانشگاهی در میزگرد خبرگزاری جمهوری اسلامی مرکز رشت فرصت‌ها ، چالش‌ها و ظرفیت‌های شیلاتی بویژه سرمایه‌های بالقوه گیلان در اقتصاد ملی را بررسی کرده اند.

◄ صنعت شیلات ایران ظرفیتی بالقوه با ساختاری ناهماهنگ

رییس مرکز تحقیقات علوم شیلاتی و فنون دریایی دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان در این میزگرد با تاکید بر ظرفیت های شیلاتی در اقتصاد ملی گفت : حوزه شیلات با توجه به گرایش اصلی صید، بهره وری ، آبزی پروری و اکوسیستم های طبیعی و عمل آوری و فرآوری محصولات شیلاتی، با توجه به آمارهای رسمی اعلام شده همیشه روند رو به رشدی داشته است.

دکتر ‘حبیب وهاب‌زاده’ افزود: این آمارها اگرچه نشان‌دهنده ظرفیت های موجود در صنعت شیلات کشور می باشد اما نبود سرعت و هماهنگی لازم بین اجزای ساختار بهره وری از این ظرفیت ها موجب شده که قادر به استفاده مناسب از آنها نشویم.

وی یادآور شد : براساس آمارهای سازمان فائو تنها در سال ۲۰۰۴ایران جزو ۱۰ کشور اول در زمینه تولید ماهیان سردآبی بوده و این نشان می دهد که اقدامات خوبی در کنار ظرفیت های موجود در این زمینه در کشور وجود دارد.

به گفته وهاب زاده؛ شرایط برای بهره مندی از ظرفیت های شیلاتی در کشور بویژه در تربیت نیروی انسانی متخصص و توجه به رشد امکانات بسیار بهتر از گذشته است اما در سطوح کیفی تولیدات، تناسب مناسبی وجود ندارد.

وی بیان کرد: امروزه در حوزه آموزش نیروهای متخصص در صنعت شیلاتی شاهد تربیت افراد بسیاری در دانشگاه ها هستیم که این تربیت نیرو بدون توجه به تخصص های مورد نیاز در صنعت شیلات کشور و زمینه های فعالیت آنها با توجه به تنوع موجود در آن انجام می شود که در نتیجه نیروهای تحصیل‌کرده و فارغ‌التحصیل بدون بازار کار باقی می مانند در صورتیکه برقراری تناسب بین رشته های آموزشی با نیاز صنعت شیلات، می تواند در زمینه تولید و بهره وری بسیار تاثیرگذار باشد.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان افزود: در بسیاری از دانشگاه‌ها شرایط آموزشی با کمترین کیفیت لازم انجام و تنها هدف جذب دانشجوست که این مهم، موجب به هدر رفتن نیروهای مستعد می شود حال اینکه با برنامه ریزی و هماهنگی بین دستگاه‌های آموزشی و واحدهای اجرایی، می‌توان شرایط مطلوب تری را برای توسعه صنعت شیلات فراهم کرد.

وی گفت: در کشور ظرفیت های منابع آبی بسیاری برای پرورش انواع آبزیان و حضور در صنعت شیلات وجود دارد و با توجه به اینکه تولید غذای سالم که مزیت های بسیاری دارد، از اهداف تصمیم سازان در کشور می باشد؛ بهره‌وری از ظرفیت های بومی و توجه به داشته های ملی می تواند کشور را در این زمینه بی نیاز و خودکفا کند.

وهاب زاده با اشاره به سخنان مقام معظم رهبری در ضرورت توجه به تولید و سرمایه ملی، شعار امسال را فرصتی مغتنم دانست که می تواند زمینه اهتزاز پررنگ تر پرچم افتخارات ملی در صنعت داخلی را فراهم کند.

یک عضو دیگر هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی و استاد رشته شیلات هم معتقد است: در کشور پتانسیل های بسیار مناسبی در حوزه صنعت شیلات داریم که می توان با برنامه ریزی و استفاده درست از آنها، شاهد افزایش تولید بود.

دکتر ‘عباس‌علی زمینی’ اضافه کرد: ظرفیت های آبی بسیاری از جنوب تا شمال و همچنین در مناطق کوهستانی با تنوع بسیار در گونه های گیاهی و جانوری آبزیان وجود دارد که با سرمایه گذاری و بهره وری از نیروهای متخصص و بسترسازی‌های مناسب از آنها، می توانیم به اهداف صادراتی و تامین نیازهای غذایی و زینتی کشور دست یابیم.

وی ادامه داد: توجه به برنامه های راهبردی برای تولید و توسعه پایدار، از مهمترین دغدغه هایی است که میان کارشناسان و صاحب نظران صنعت شیلات کشور وجود دارد و در این زمینه می‌باید با دقت و ظرافت بیشتر نسبت به وجود حلقه های گمشده بین ظرفیت ها و توان تولیدی اندیشید و ساختار مناسب‌تری برای استفاده از پتانسیل های موجود در این صنعت در اقتصاد ملی طراحی کرد.

این استاد دانشگاه از پیوند بین تحقیقات و اجرا به‌عنوان عاملی مهم در دستیابی به اهداف نیل به توسعه ملی و برخورداری از ظرفیت ها نام برد و گفت: یکی از مشکلات عمده در حوزه کاربردی و بالفعل درآوردن ظرفیت ها و پتانسیل های موجود کشور، نبود ساختار مناسب در حوزه تحقیقات و اجرا و پیوند بین این دوست که مانع بهره وری مناسب از ظرفیت ها می شود.

زمینی توجه به بومی سازی و استفاده از نیروهای متخصص را از مهمترین راهکارها در راستای بهره وری مناسب از توانمندی های صنعت شیلات کشور دانست و با تاکید بر لزوم تحقق شعار امسال که از سوی مقام معظم رهبری در حمایت از تولید ملی بیان شده، آن را فرصتی برای دقت بیشتر در داشته های ملی عنوان کرد.

◄ گیلان و ظرفیت‌های شیلاتی

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان با اشاره به ظرفیت های بالقوه صنعت شیلاتی در گیلان یادآور شد: در کنار تولیداتی که آب‌های طبیعی این استان از جمله دریای خزر و رودخانه هایی چون سفیدرود در زمینه آبزیان دارند و هرساله صیادان بسیاری از طریق صید ماهیان استخوانی و غضروفی از این طریق امرار معاش می کنند؛ گیلان پتانسیل های بی شمار دیگری نیز دارد.

وهاب‌زاده ادامه داد: در فرهنگ محصولات شیلاتی در گیلان تنها تولید و پرورش و مصرف ماهی‌هایی چون سفید ، انواع کپور یا ماهیان غضروفی دیده می شود حال اینکه به‌رغم برخورداری این استان از ظرفیت های طبیعی و مصنوعی در پرورش و تولید سایر آبزیان، از آنها غفلت شده و بسترهای لازم برای استفاده از آنها فراهم نشده است.

به گفته این استاد دانشگاه؛ فرآورده‌های شیلاتی بسیاری امروز در دنیا وجود دارد که اگر نگوییم همه اما بسیاری از آنها با توجه به موقعیت های موجود گیلان قابل پرورش در آب‌های طبیعی و مصنوعی یا از طریق صنایع تبدیلی هستند.

وی یادآور شد: گیلان ظرفیت های خوبی در پرورش ماهیان سردآبی در محیط های طبیعی کوهستانی یا انواع ماهیان گرم‌آبی در استخرهای طبیعی دارد که می توان در کنار برخورداری از فناوری های علمی، از این استعدادها در توسعه آبزی پروری و تامین نیازهای غذایی کشور استفاده و حتی در حوزه صادرات نیز اقدامات جدی تری انجام داد.

وهاب زاده تاکید کرد: یکی از داشته‌های مهم گیلان ظرفیت های نیروی انسانی متخصص و مراکز دانشگاهی فعال است که باید با برنامه ریزی در آموزش و به‌کارگیری نیروهای متخصص صنعت شیلاتی، از آنان بهره جست.

وی گفت: در استان و حوزه جنوبی دریای خزر هم‌اکنون ۱۷دانشگاه در زمینه تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه شیلات فعالیت دارند و در دو دهه اخیر، صدها نفر از این مراکز آموزش عالی در مقاطع مختلف فارغ‌التحصیل شده اند اما بسیاری از این افراد نتوانسته اند آموخته های خود را در عمل به کار گیرند.

وی تکمیل و بازسازی ناوگان صیادی متناسب با ظرفیت‌نهای تولید و برداشت آبزیان در منابع آبی گیلان را از دیگر ضرورت هایی دانست که می تواند در رسیدن به خودکفایی و استفاده بهینه از صنایع شیلاتی موثر باشد.

عباسعلی زمینی عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامینیز در این‌باره اظهار کرد: با در نظر گرفتن پتانسیل های موجود در صنعت شیلات گیلان، برنامه ریزی در راستای اتصال حلقه های تولید و پژوهش های دانشگاهی، نقش مهمی در رسیدن به خودکفایی‌های اقتصادی دارد.

وی افزود: در فرهنگ گیلان، صید و صیادی و استفاده از آبزیان ریشه دارد و یکی از ابزارهای امرار معاش بخشی از ساکنان این استان از دیرباز بوده و هست اما اینها بخشی از پتانسیل هاست که به صورت محدود مورد استفاده قرار گرفته است.

وی به توانایی های گیلان در زمینه پرورش انواع آبزیان در محیط‌های طبیعی و همچنین استفاده از روش‌های علمی جدید در این زمینه اشاره کرد و گفت: در صورت اجرای اصولی آن، می تواند پاسخگوی نیازهای داخلی و حتی صادراتی باشد.

زمینی وجود ظرفیت‌هایی در زمینه تولید و پرورش میگوی آب شیرین یا پرورش صدف‌های مروارید و حتی محصولات بهداشتی و آرایشی از آبزیان موجود در گیلان را از پتانسیل هایی عنوان کرد که در گیلان وجود دارد و می تواند در افزایش سرمایه های ملی اثربخش باشد.

وی وجود تنوع در گونه های مختلف آبزی در گیلان را در صورت ایجاد تحولاتی اساسی در تولید انواع خوراکی ها از جمله کلوچه ماهی، کتلت، کوبیده و سایر مواد خوراکی مغذی با استفاده از فناوری های رایج در دنیا از دیگر اقداماتی برشمرد که از محصولات جدید شیلاتی بوده و در اشتغال‌زایی و تنوع مصرف غذاهای سالم نیز موثر است.

این استاد دانشگاه ادامه داد: نگاه سنتی به محصولات شیلاتی باید تغییر کند تا به سمت تولید محصولاتی گام برداریم که متنوع باشند.

وی تدوین برنامه های راهبردی و فرهنگ سازی میان مردم و مسوولان را از جمله مهمترین اقداماتی عنوان کرد که باید در اولویت باشد.

این استاد دانشگاه با تاکید بر ضرورت ارزیابی اصولی از داشته‌های بومی و همچنین اهمیت دادن به دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، پیوند بین آنها با محیط‌های اجرایی را خواستار شد.

به گفته زمینی؛ دارا بودن نیروی انسانی متخصص، مراکز علمی و پژوهشی، ظرفیت های بالای منابع آبی و تنوع آبزیان و بسترهای مناسب از پتانسیل های بالقوه گیلان است که با برنامه‌ریزی می‌توان از آنها ، بهره‌وری مناسب در تولید و افزایش سرمایه ملی داشت.

◄ صنعت شیلات ، چالش‌ها و فرصت‌ها

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی و استاد رشته شیلات با تاکید بر اینکه تامین غذای سالم از دغدغه های هر دولتی است، اظهار کرد: همه مدیران تلاش دارند تا از ظرفیت های موجود در کشور برای تامین نیازهای غذایی استفاده کنند اما ناهمگونی و عدم برنامه ریزی های مناسب مانع از تحقق آن می شود.

وهاب زاده گفت: امروز ظرفیت های بسیاری در حوزه تولید صنایع تبدیلی غذایی و دارویی و صنایع بهداشتی از آبزیان وجود دارد که نتوانسته ایم از آنها بهره مند شویم و باید در این زمینه نگاه‌ها را تغییر داد و با استفاده از فناوری‌های روز و ظرفیت‌سازی‌ها و تامین امکانات و جذب سرمایه گذاری ها، از پتانسیل های موجود استفاده کرد.

وی توجه به صنایع جانبی و تولید فرآورده ها و محصولات جدید از آبزیان گیاهی و جانوری را گامی در راستای رسیدن کشور به خودکفایی دانست.

به گفته وهاب‌زاده؛ در کشور ما از صنعت شیلات بیشتر مصارف خوراکی آن مورد توجه ایت در حالیکه از هر نوع آبزی گیاهی و جانوری صدها محصول جانبی می توان به دست آورد که در صنایع مختلف غذایی ، دارویی ، بهداشتی و آرایشی مورد استفاده قرار می گیرد.

وی با تاکید بر ضرورت جدی گرفتن امر تحقیقات و پژوهش در این زمینه خاطرنشان ساخت: هدف گذاری های واحد در تحقیقات و پیدا کردن و اتصال حلقه های مفقوده در حوزه اجرا و پژوهش، نقش مهمی در تحقق اهداف مورد نظر دارد و این هدف‌گذاری‌های مشترک می تواند در کاهش هزینه ها نیز سهم بسزایی داشته باشد.

به گفته این استاد رشته شیلات؛ فعالیت‌های صید و صیادی هم باید هدایت شده باشد و با توجه به ذخایر دریایی و همچنین شرایط محیطی اقدام به استفاده از آنها کرد.

وی با اشاره به ظرفیت‌های تولید آبزیان در بخش های مختلف محیط آبی کشور بویژه مزارع ، کوهستان ها و منابع آبی طبیعی و استخرهای مصنوعی، خواستار برنامه ریزی های بهتر در این زمینه و حمایت از سرمایه گذاران و نیروهای متخصص شد.

وی ادامه داد: آنچه می تواند ما را در این راه کمک کند؛ استفاده از داشته های ملی است و باید با استفاده از فناوری های روز و ظرفیت ها و داشته های موجود، آنها را با هم ترکیب و دستاوردها را بومی سازی کرد.

به گفته وهاب زاده؛ تولید ملی این است که باید تکنیک ها را متناسب با توانایی های بومی به‌کار گرفته و از آنها استفاده کنیم.

دکتر عباسعلی زمینی مدیر گروه کارشناسی ارشد واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی گیلان هم اظهار کرد: در کنار وجود ظرفیت ها و پتانسیل های بالایی که در بخش های مختلف صنعت شیلات در کشور وجود دارد، متاسفانه موانعی هم در مسیر رسیدن به تولیدات شیلاتی وجود دارد که مانع از تحقق اهداف مورد نظر می شود.

وی گفت: باید موانع از سر راه تولید آبزیان برداشته شود و دولت با ایجاد انگیزه های ویژه از جمله بخشودگی‌های مالیاتی، کاهش نرخ بهره تسهیلات اعطایی به تولیدکنندگان و ارائه خدمات مشاوره‌ای، از تولید در این صنعت حمایت جدی‌تر داشته باشد.

به گفته زمینی؛ باید همه تلاش ها در این راستا قرار گیرد تا تولیدکننده با امنیت خاطر به فعالیت بپردازد بویژه در صنایعی که نیاز روز جامعه است و تولید غذای سالم اهمیت بسیاری دارد.

وی تاکید کرد: دولت با خرید محصولات تولیدی آبزیان مانند برخی محصولات کشاورزی چون گندم و برنج که به صورت تضمینی خریداری می شود؛ می تواند در رفع غدغه های تولیدات شیلاتی تاثیر بسزایی داشته باشد.

وی ادامه داد: با توجه به اینکه در تولیدات شیلاتی به ویژه آبزی‌پروری، سرمایه گذار و تولیدکننده با موجود زنده در ارتباط است و این موجود زنده می تواند در معرض آسیب های بسیار باشد؛ تضمین فعالیت آنها نقش مهمی در بازدهی اقتصادی و کمک به توسعه تولید ملی دارد.

این استاد دانشگاه یادآور شد: اطمینان از بازگشت سرمایه و برداشتن موانع تولید و چالش های دست و پاگیر در ناهماهنگی میان سازمان های ارائه خدمات به تولیدکنندگان در حوزه صنایع شیلاتی و رفع مشکلات در این زمینه، به طور قطع علاقمندان را به سمت سرمایه گذاری در این بخش تشویق می کند.

وی توجه به ظرفیت های صنایع تبدیلی در صنعت شیلاتی با توجه به توانمندی های موجود در کشور و حمایت از این بخش را راهکاری مناسب برای رسیدن به اهداف تولید ملی عنوان و تصریح کرد: برخی آمارها گویای واردات قطعه ماهیان زینتی به کشور است در حالی که محیط های آبی و بازار موجود خودمان این ظرفیت را دارد تا در زمینه پرورش و عرضه آن در بازارهای داخلی و یا صادرات فعالیت داشته باشیم.

به گفته زمینی؛ در کنار اقدامات حمایتی دولت در زمینه توجه به زیرساخت‌های صنایع شیلاتی و بسترسازی‌ها در این زمینه، فرهنگ‌سازی و فرهنگ مصرف آبزیان با توجه به اهمیت ارزش غذایی آن در جامعه نیز باید انجام شود.

وی نگاه واقع گرایانه به ظرفیت های موجود و برنامه ریزی ها برای توسعه صنعت و فرآورده های شیلاتی را ضرورتی انکارناپذیر دانست که باید از سوی متولیان و مسوولان مورد توجه باشد.

منبع: گیلان نیوز

ارسال دیدگاه

کاربر گرامی انزلی کلاب لطفا عدد را در کادر زیر وارد کنید *