بدون تردید تماشاگران و هواداران، بخش مهمی از ورزش فوتبال هستند و بدون وجود آنها فوتبال محصولی بدون جذابیت است. می توان ادعا کرد که قسمت زیادی از جذابیت فوتبال – حتی تماشای تلویزیونی آن به دلیل فضایی است که تماشاگران در ورزشگاه ایجاد می کنند؛ با این وجود برخی از ناهنجاری ها و کج روی ها سبب بروز رفتارهای پرخاشگرانه و خشونت آمیزی در ورزشگاه ها می شود. امری که درنهایت باعث محرومیت از تماشای از نزدیک مسابقه برای همه هواداران و یا اعمال مجازاتهای دیگر می گردد.
دکتر محمدمهدی رحتمی پژوهشگر حوزه جامعه شناسی ورزشی، خشونت را هر نوع آسیب زدن به دیگری، شامل تهدید، اهانت، دشنام، توهین و یا صدمه فیزیکی به صورت عمدی معرفی می کند که وجه عملی آن پرخاشگری نامیده می شود. خشونت ممکن است امری بازتابی یا ابزاری شناخته شود. خشونت بازتابی یعنی فرد به واسطه احساس نگرانی و در پاسخ به مسأله ای، مرتکب خشونت می شود. ( فحاشی تماشاگران به تصمیمات داور که به زعم آنها ناعادلانه گرفته شده است ) در خشونت ابزاری، فرد خشونت را به عنوان ابزاری برای رسیدن به هدف می بیند ( تحت فشار گذاشتن داور مسابقه به منظور سود بردن تیم مورد حمایت از داوری )
هرچند خشونت و پرخاشگری در فوتبال تقریباً از آغاز رواج این رشته ورزشی وجود داشته است اما در کشورهای مختلف پدیده خشونت طرفداران فوتبال تحت تأثیر عاملهای گوناگون نمایان شده است. آشکارترین نمونه رفتار خشونت آمیز بین طرفداران فوتبال، پدیده ای موسوم به اوباشگری است که امروزه به شکل نسبتاً سازمان یافته در کشورهای صاحب فوتبال به ویژه اروپا رواج دارد. در انگلستان هولیگانها و در ایتالیا تیفوسی ها با عقاید تعصب آمیز و علایق دیوانه وار و بیمارگونه به وجودآورنده وقایع فاجعه آمیز بسیاری در ورزشگاهها بوده اند. بررسی رفتار پرخاشگرایانه و خشونت آمیز تماشاگران ورزش فوتبال در نقاط مختلف دنیا نشان می دهد که الگوی رفتاری واحدی برآنان حاکم نیست. آنچه که بیش از هر چیز دراین تجربه ها مشخص است الهام پذیری الگوهای رفتاری خشونت آمیز طرفداران فوتبال از ساختارهای کلان اجتماعی و فرهنگی حاکم بر جوامع خود است.
با مروری بر تحقیقات متعددی که در این زمینه صورت گرفته می توان اذعان کرد مجموعه ای از عوامل بیرونی و درونی بر بروز پرخاشگری و خشونت ورزشی طرفداران تیمهای فوتبال در هنگام برگزاری مسابقات موثر است. بسیاری از این پرخاشگری ها ارتباطی به مسابقات فوتبال ندارند و حاصل ناهنجاریهای دیگر اجتماعی از قبیل توجه نداشتن به بسیاری از نیازهای جامعه جوان، فقر، بیکاری، گسترش شهرنشینی، دگرگونی در الگوهای اوقات فراغت، اهمیت یافتن فوتبال و نقش هویت بخش آن برای طرفداران، واکنشهای گاه سختگیرانه و نسنجیده نیروهای کنترل اجتماعی و توجه زیاد و افراطی رسانه ها به این ورزش می باشد بطوریکه مجموعه این عوامل می توانند در شکل گیری رفتار پرخاشجویانه و خشونت آمیز تماشاگران فوتبال در کشورهای مختلف نقش سهیم باشند و خشونت در فوتبال را به عنوان یک فرایند جهانی مطرح کنند.
به اعتقاد تیلور (۱۹۸۷) اوباشگری و رفتارهای خشونت آمیز هواداران فوتبال، نشأت گرفته از عوامل بورژوایی، صنعتی و تجاری شدن ورزش فوتبال در عصر جدید است؛ زیرا با تجاری شدن فوتبال، هواداران سنتی ( عمدتاً جوانان بیکار و قشر پایینی طبقه کارگر ) که رابطه نزدیکی با باشگاه داشتند و از اعمال قدرت در باشگاه برخوردار بودند احساس می کنند دیگر تعلقی به فوتبال ندارند؛ به همین خاطر برای احیای نفوذ گذشته خود دست به نوعی رفتار می زنند که در قالب خشونت و ویرانگری نمود می یابد. سیریل(۱۹۷۰) نیز عواملی نظیر اعتراض به داور، ازدحام جمعیت به دلیل سوء مدیریت، هیجانی و احساسی بودن رقابت، مصرف مشروبات الکلی، نداشتن روحیه جوانمردی و رفتار مربی و بازیکنان را از جمله عوامل مؤثر در بروز آشوب در میان تماشاگران می داند. تننبام و همکاران (۱۹۷۲) معتقدند تولیدات رسانه ای، جنجال سازی مطبوعات و رفتار ناشایست بازیکنان و مربیان تیمهای ورزشی، مهمترین عوامل بروز پرخاشگری و رفتارهای اوباشگرانه در تماشاگران مسابقات ورزشی است. نتایج پژوهش کورالیس (۱۹۹۸) نیز نشان داد نگرش منفی به هواداران تیم رقیب، اشتباهات داوری، نگرش تحریک آمیز پلیس به تماشاگران، تحریکات روزنامه های ورزشی و کسب شهرت و اعتبار مهمترین عوامل مؤثر در بروز خشونت گرایی هواداران تیمهای ورزشی می باشند.

در ایران بر خلاف بسیاری ازکشورها، معضلات رفتاری طرفداران فوتبال تنها در چارچوب محیط ورزشگاهها تجلی یافته است. ضمن اینکه بخش عمده ای از این رفتار و حرکات در مقوله پرخاشگری کلامی جای می گیرد و شکل مرسوم خشونتهای فیزیکی که در سایر کشورها تحت تأثیر عوامل مختلف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی مانند مذهب، قومیت، طبقه اجتماعی و غیره بین طرفداران فوتبال رایج است، در بین آنان بسیار به ندرت رخ می دهد و در صورت وقوع نیز تابع عاملهای دیگری است.
با این وجود طی تحقیقات متعددی که در سالهای اخیر و بویژه با مطالعه موردی هواداران تیمهای پرسپولیس، استقلال، تراکتور سازی، فولاد و استقلال اهواز، پگاه و … انجام شد مهمترین عوامل موثر بر بروز پرخاشگری هواداران فوتبال ایران بدین شرح معرفی شد:

۱- ضعفهای سخت افزاری: شامل کمبود و شلوغی سرویسهای رفت و آمد، مشکلات تهیه بلیط، ازدحام جمعیت پشت درهای ورزشگاه، عدم زیبایی های بصری محیط ورزشگاه، طراحی نامناسب ورودی و خروجی ها، جایگاه های نامناسب جهت تماشاگران، سرویس های بهداشتی نامناسب و ناکافی، نرده کشی و حفاظ بندی نامناسب و کمبود امکانات رفاهی برای تماشاگران و … می باشد.
یافته ها نشان می دهد تماشاگران و هوادارانی که ساعتها قبل از شروع مسابقه از خانه خود خارج می شوند و با عدم برنامه ریزی مناسب و حداقل امکانات رفاهی رو به رو می شوند، خواه ناخواه به دلایل روحی – روانی در شرایطی قرار میگیرند که امکان بروز حرکات نامناسب از آنها وجود دارد.

۲- ضعفهای مدیریتی: به تجربیات و آگاهی های مدیران اماکن ورزشی بستگی دارد و مواردی نظیر ضعف در مدیریت مکانی و زمانی برگزاری مسابقات، مدیریت امکانات و خدمات ورزشگاه، آموزش و هماهنگی مأموران حفاظت فیزیکی، کنترل ورودی ها، برقراری نظم، برخورد قاطع با آشوب گران و همچنین آموزش بازیکنان و مربیان جهت جلوگیری از انجام رفتارهای تحریک کننده، چینش مناسب تیم داوری و اجرای مسابقه و … را در بر می گیرد.

۳- هیجانهای رسانه ای: بخشی از شدت و تناوب نسبی اغتشاش تماشاچیان در فوتبال مربوط به نوع خبررسانی رسانه ها است. رسانه ها با مطالب تحریک آمیز، بزرگنمایی و برجسته کردن برخی از موضوعات کوچک و بی اهمیت، باعث حساس شدن تماشاچیان نسبت به آن موارد می شوند که این امر در نهایت باعث بروز برخی از رفتارها و حرکات در آنها می شود که منجر به پرخاشگری، فحاشی، توهین، آسیب به اموال عمومی و … می گردد.

۴- رفتار اعضای تیم: رفتار نامناسب مربی، عملکرد تحریک آمیز یا خشونت بازیکنان در زمین مسابقه نیز می تواند باعث بروز رفتارهای پرخاشگرانه میان هواداران شود.

۵- کیفیت نامناسب داوری: عامل داوری یکی از دلایل مهم بروز پرخاشگری در تماشاگران است. قضاوت ناصحیح داوران در موارد حساس نظیر آفساید، رد گل صحیح، پنالتی و کارت زرد و قرمز، به ویژه وقتی از سمت هواداران مغرضانه تلقی شود؛ باعث برهم خوردن نظم ورزشگاه خواهد شد. ازطرف دیگر، قضاوت داوران می تواند بر رفتار بازیکنان و مربیان نیز تأثیر بگذارد که این موضوع به طور غیرمستقیم بر رفتار تماشاگران و هواداران تیمها در رابطه با بروز اغتشاش اثرگذار است.

۶- سن هواداران: میان سن با شدت پرخاشگری و خشونت در هواداران ، رابطه معکوس معناداری برقرار است. بر اساس نظریه های روانشناسی، دوران جوانی دوران هیجان جویی و تنوع طلبی است که به بروز رفتارهای پرخطر و بی باکانه منجر می شود. جوانان به دلیل برخورداری از انرژی سرشار جسمانی و روانی، آمادگی بسیار زیادی برای دست زدن به کارهای عجیب و نامعقول دارند؛ بنابراین می توان انتظار داشت جوانان با قرار گرفتن در موقعیتهایی که مستعد پرخاشگری هستند اینگونه رفتارها را از خود بروز دهند.

۷- وضعیت اقتصادی و اجتماعی هواداران: بر اساس نظریه نقش، پایگاه اقتصادی ـ اجتماعی افراد در تبیین نقشی که در موقعیتهای مختلف بر عهده می گیرند مؤثر است. به عبارت دیگر، بسته به موقعیت و وضعیتی که فرد ازلحاظ شغلی و اجتماعی دارد، اهمیت نقش وی در بعضی مواقع بیشتر یا کمتر می شود. بر این اساس، انتظار واکنش خشونت آمیز از افرادی که پایگاه اقتصادی ـ اجتماعی ضعیف یا تحصیلات کم با شغل نامناسب دارند بیشتراست.

۸- سایر موارد: حساسیت اجتماعی و سابقه رقابت، نتیجه گرایی، عملکرد نادرست لیدرها، پخش زنده مسابقات و … نیز از مواردی هستند که در پژوهش ها بر میزان وقوع رفتارهای پرخاشگرانه هواداران موثر تشخیص داده شده و مسؤولان دست اندرکار فوتبال در کشور باید برای کاهش این رفتارها برنامه ریزی کنند.

 

پرخاشگری در میان هواداران تیم ملوان:
ملوان بندرانزلی همواره یکی از تیمهای خاص فوتبال ایران بوده است. ملوانی که سالهاست در انزلی جایگزین همه نداشته های این شهر شده، آنچنان با فرهنگ و هویت این شهر در هم آمیخته است که بدون تردید یکی از مهمترین نمادهای این شهر در سطح کشور به شمار می رود. امری که منجر به تعصب پیر و جوان و زن و مرد انزلی به این تیم ریشه دار شده است. هرچند از پایان دوران فوتبال آماتور و کوچ ستاره های ملوان به تیمهای متمول تا کنون، ملوان به ندرت توانسته است توقعات هواداران متعصب خود را در زمین مسابقه برآورده کند اما باز هم این تیم هیچگاه از حمایت هواداران و عاشقان بی بدیل خود بی بهره نبوده است. با این وجود باید بپذیریم که این حمایت چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی دچار تغییرات فراوانی شده است.
عدم برآورده شدن توقعات در نتیجه گیری، فاصله گرفتن از فلسفه بومی گرایی، مشکلات اقتصادی و … از جمله دلایلی است که موجب شده به ندرت شاهد پر شدن سکوهای استادیوم پیر انزلی در سالهای اخیر باشیم.
در بعد کیفی نیز هرچند مجموعه ای از عوامل بر کیفیت هواداران سالهای اخیر ملوان تاثیرگذارند اما تغییر نسل و پایین آمدن میانگین سنی این هواداران در کنار فضای فرهنگی متفاوتی که آثار آن را در جامعه – و نه فقط فوتبال – نیز شاهدیم موجب شده است فضای استادیوم مناسب حضور بسیاری از اقشار جامعه نباشد و بدین ترتیب ملوان از همراهی حداقل بخشی از حامیان خود محروم بماند.
متاسفانه در تمامی ورزش و به خصوص فوتبال کشور ما سالهاست که مرز میان عشق و تعصب به تیم مورد علاقه و همچنین انتقاد و مطالبه گری از مدیران، مربیان و بازیکنان با پرخاشگری و خشونت و فحاشی نسبت به همه کس از میان رفته است و کسب نتیجه به هر قیمت و با هر روش ممکن، سکه رایج اهالی فوتبال ماست.

به عنوان یک هوادار ملوان که سالها بر سکوهای پیر استادیوم تختی انزلی به حمایت از تیم محبوبم پرداخته ام و با علم به بی عدالتی ها و مصائبی که هواداران ملوان در تمامی این سالها متحمل شده اند؛ معتقدم علیرغم اینکه هواداران کماکان بزرگترین سرمایه های این تیم مردمی هستند و لیاقت برخوردی از بهترین امکانات سخت افزاری و نرم افزاری را دارند اما متاسفانه در باشگاه ملوان نیز– به مانند اکثریت قریب به اتفاق باشگاه های فوتبال ایران – مقوله فرهنگ و زیر مجموعه های آن ( ارتباط با هوادار و آموزش آنان ) عمداً یا سهواً مورد بی اعتنایی قرار می گیرد و معاونتهای فرهنگی در این باشگاه از عزم و توان لازم برای ورود به مقوله فرهنگی برخوردار نبوده اند.
در فصل گذشته نیز هرچند محمد مایلی کهن به عنوان نفر مسوول فنی تیم در چند نوبت خواستار اصلاح وضعیت فرهنگی ورزشگاه ها و لذت بردن از فوتبال در کنار هم شده بود اما از آنجایی که خود سابقه روشنی در زمینه اخلاقی و رفتاری نداشت نتوانست ارتباط مناسبی با هواداران برقرار کند و صحبتهای وی در حد شعار باقی ماند.
امیدواریم در فصل جاری هواداران معزز ملوان در کنار برخورداری از فهم بالای فوتبالی خود؛ با بالا بردن آستانه تحمل و خودداری از بعضی رفتارهای احساسی و پرخاشگرایانه – ضمن تاکید بر حق مطالبه گری هوادار – پیشقراول اصلاح ناهنجاری های فرهنگی در استادیومهای فوتبال کشورمان باشند و از سمت مدیریت باشگاه نیز قدمهای موثری در این ارتباط برداشته شود.

رامبد رشیدی

ارسال دیدگاه

کاربر گرامی انزلی کلاب لطفا عدد را در کادر زیر وارد کنید *

سروش ملت پرست

۲۶ مرداد ۱۳۹۶

الهی آمین……………

پاسخ