معضل فرسودگی و غیر ایمن بودن ورزشگاه تختی بندرانزلی برای حضور هواداران ملوان، این روزها یکی از مباحث مهم محافل فوتبالی در شهر ماست. از آنجایی که سرانجام با اعمال نظر برخی از مسوولان شهری نه چندان ذیربط، پروژه مرمت این استادیوم به مجموعه ای فاقد رزومه کاری مرتبط و قوی سپرده شد؛ نگرانی از حفظ امنیت جانی علاقمندان به فوتبال بندرانزلی ( در کنار نگرانی از عدم اجرای صحیح و اصولی و در کمترین زمان ممکن ) ما را بر آن داشت این شماره از سکان را به مبحث «مدیریت خطر در استادیومهای فوتبال ایران»  اختصاص دهیم به این امید که دغدغه تامین امنیت و ایمنی همشهریان و هموطنان ما  تنها بر زبان برخی از مسوولان؛ جاری نباشد.

 

استادیومها به صورت امرزی در قرن نوزدهم در شهرهای صنعتی انگلستان توسعه یافتند. استادیومها، ساختاری هستند که افراد را برای تعامل با یکدیگر در یکجا جمع می کنند و افراد به عنوان یک واحد در مقابل رویداد واکنش نشان می دهند. بی شک تماشای مسابقه فوتبال در اتاق نشیمن راحت تر از اغلب استادیومهاست ولی چیزی که تجربه زنده را به تلویزیون برتری می دهد، اجتماع مردم برای یک هدف و احساس جمع بودن و اجتماعی است که استادیوم آنرا به وجود می آورد.

مشکلات مربوط به ایمنی و امنیت استادیومهای فوتبال را می توان در پیدایش فوتبال انگلستان به عنوان ورزشی پرتماشاگر ردیابی کرد. البته زمانی که پایه های اولیه استادیومها ریخته شد، موضوع ایمنی و  امنیت استادیومها تا این حد بااهمیت نبود و حوادث ناگوار ورزشی بسیاری نیز به وقوع پیوسته است. ثبت رسمی حوادث ورزشی به سال ۱۸۸۸در برافورد (والی پارد) انگلستان در یک مسابقه فوتبال که طی آن یک نفر کشته و سه نفر مصدوم شدند، برمی گردد. از سال ۱۸۸۸ تا ۱۹۹۶ نیز در مسابقات فوتبال نزدیک به هشت هزار تماشاگر مصدوم و دو هزار نفر کشته شدند.

با این وجود باید اذعان کرد که خطر ذاتاً در ورزش وجود دارد و حتی ایمن ترین برنامه ها هم هرگز نمی توانند از همه حوادث و صدمات جلوگیری کنند.  قوانین از مدیران ورزشی انتظار دارد که برنامه های خسارت و مدیریت خطرهای احتمالی را برای اطمینان از اینکه محیط ایمن برای تمامی شرکت کنندگان در ورزش ایجاد شود، تدوین کنند .پیدایش مدیریت خطرهای احتمالی به مقتضیات انسانی، قانونی و سیاسی بر می گردد. مدیریت خطرهای احتمالی در زمینه ورزش، مسؤولیتی است برای شناسایی و تعیین روشهایی برای به کارگیری در مقابل تهدیدات بالقوه ای که ممکن است تأثیر منفی روی رویداد ورزشی بگذارند.

قدیمی ترین سازمانهایی که روشهای مدیریت خطرهای احتمالی را به کار بردند، شرکتهای بیمه بودند. روشهای مدیریت خطرهای احتمالی که این شرکتها به کار می گرفتند، بعدها به شکل اصلاح شده توسط سازمانهای مختلف مانند بیمارستانها، مدارس و دانشگاهها استفاده شد.  با این همه، سالها طول کشید تا این موضوع مورد توجه مدیران ورزش قرار گیرد.

پیش از دهه ۱۹۷۰ بیشتر شرکت کنندگان یا تماشاگران که در حین رویدادهای ورزشی آسیب می دیدند، بر این گمان بودند که این آسیب دیدگی از خطرهای ذاتی فعالیت است و به ندرت درصدد دادخواهی از طریق قانون بر می آمدند. با این همه در  دهه ۱۹۷۰ اقدام قانونی برای جبران خسارت متداول شد. لذا مدیریت خطرهای احتمالی در قرن حاضر، به علت دادخواهیها و لزوم ایمنی مشتریان، اهمیت ویژه ای دارد و به عنوان عنصری کلیدی در طراحی تأسیسات ورزشی و تفریحی جدید مطرح شده است.

مدیریت خطرهای احتمالی تنها پذیرفتن قوانین و مقررات سازمانی نیست. تجزیه و تحلیل حوادث نشان می دهد که بیشتر آنها به این دلیل اتفاق افتاده اند که مدیریت خطرهای احتمالی مطابق با مقررات مربوطه انجام نگرفته و خود مقررات نیز نسبت به عناصر مربوط به اصل خطر مناسب و مؤثر نبوده است. ضمن اینکه آموزشهای حرفه ای که مدیران استادیومها در زمینه مدیریت خطرهای احتمالی دیده اند، بر عملکرد صحیح آنان در مدیریت این خطرها تاثیرگذار می باشد. کلاسها و سمینارهایی که مدیران استادیومها چه در دانشگاهها و چه در کنفرانسهای حرفه ای در آنها شرکت می کنند، به مدیران آموزش می دهد که در برابر ایمنی مشتریان وظیفه قانونی دارند. ضمناً ارتباط معناداری بین ویژگیهای شخصی و عملیات مدیریت خطرهای احتمالی مشاهده شده می شود.

علاوه بر تمامی موارد ذکر شده، استادیومها ممکن است به علت مساحت زیاد و تردد انبوه مردم در آن نیز به نظارت بیشتری نیاز داشته باشند. عدم توجه به این دو موضوع ممکن است زمینه ساز وقوع حوادث مختلف در یک مجموعه ورزشی شود. از آنجا که مدیر استادیوم به تنهایی قادر به نظارت مستمر نیست، لزوماً وجود ترکیب مطلوب از همکاران، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. جرایم ارتکابی در استادیومها، گاهی شامل سرقت، تخریب، اعمال منافی عفت و صدمات بدنی و حتی مرگ می شود. گاهی این جرایم نه فقط از سوی مراجعان به وقوع می پیوندد، بلکه تبانی، معاونت یا مشارکت بعضی از کارکنان با آنان هرگز منتفی نیست و در صورتی که ارتکاب چنین جرایمی شایع شود، بی گمان حمل بر بی کفایتی مدیر خواهد بود.
مفهوم مدیریت خطرهای احتمالی، مفهوم جدیدی در ورزش ایران است.  بررسی های موجود نشان می دهد که ۷۵درصد مدیران مجموعه های ورزشی شهر تهران از روشهای مدیریت خطرهای احتمالی اطلاع ندارند. در این زمینه باید دوره های آموزشی برگزار شود و مدیرانی به عنوان مدیر ریسک تحت آموزشهای لازم قرار گیرند تا در آینده در هر استادیوم چنین مدیرانی به کار گمارده شوند.

مشکل و مسئله ای که در حال حاضر در ورزش کشور وجود دارد و آن را تهدید می کند، کم توجهی به عوامل بحران زا و عملکردهای مقطعی و سطحی در این زمینه است و مشاهده می شود که ورزش کشور طرحی علمی، مدون و همه جانبه برای مدیریت خطرهای احتمالی رویدادهای ورزشی ندارد و گواه این ادعا رویدادهای تأسفباری است که در استادیومهای فوتبال در کشور به وجود آمده است و از آن جمله می توان به  حادثه ورزشگاه ساری در سال ۱۳۸۰ ( کشته شدن ۱۸ نفر و زخمی شدن تعداد زیادی از تماشاگران) ، حادثه ورزشگاه آزادی در سال ۱۳۸۴ ( کشته شدن ۷نفر و زخمی شدن تعداد زیادی از تماشاگران) ، درگیری بازیکنان تیم ملی فوتبال در مقدماتی جام جهانی ۲۰۰۶ و موارد زیادی که موجب تخریب اموال عمومی و اختصاصی شده و در جایی ثبت و ضبط نمی شود؛ اشاره کرد.

 

در پژوهشی که توسط دکتر محمد خبیری و همکاران  و با استفاده از نظرات ۵۰ نفر از  مدیران کل تربیت بدنی استانها، رؤسای هیأت فوتبال استانها، رؤسای تربیت بدنی شهرستانها، مدیران باشگاههای فوتبال و مدیران کلیه استادیومهای فوتبال کشور؛ و با موضوع  وضعیت مدیریت خطرهای احتمالی در استادیومهای فوتبال (با بهره گیری از ۱۰ شاخص مدیریت خطرهای احتمالی که در ادامه به آنها اشاره خواهد شد ) انجام شد؛ استادیوم آزادی با ۳۴ امتیاز از ۴۲ امتیاز تعیین شده، از نظر به کارگیری روشهای مدیریت خطرهای احتمالی در بین استادیومهای دیگر در رتبه اول قرار دارد. استادیوم های حافظیه شیراز با ۲۸ امتیاز در رتبه دوم و استادیوم ثامن الائمه مشهد با ۲۶ امتیاز نیز در رتبه سوم قرار دارند. ضمن اینکه استادیوم تختی بندرانزلی  با ۲۰ امتیاز رتبه دهم و  استادیوم انقلاب کرج نیز با ۱۴ امتیاز رتبه آخر را در بین ۱۸ استادیوم مورد بررسی  بدست آوردند. نتایج این تحقیق نشان داد  اگر استادیوم آزادی را در کشور با توجه به ویژگی های منحصر به فردش یک استثنا فرض کنیم؛ مشاهده می شود که استادیومهای فوتبال کشور از نظر به کارگیری روشها و عملیات مدیریت خطرهای احتمالی وضعیت مناسبی ندارند.

بر حسب نتایج این تحقیق می توان به نکات مهم زیر اشاره کرد:

۱- موقعیت مکانی  ۵۵/۶ درصد استادیومهای مورد بررسی ( ۱۰استادیوم ) در داخل شهر، ۳۳/۳ درصد استادیومها ( ۶ استادیوم ) در حومه شهر  و ۱۱/۱ درصد استادیوم ها ( ۲ استادیوم )  در نواحی روستایی قرار دارند.  نتایج تحقیقات آممون (۱۹۹۳) نشان داده بود که تفاوتهایی در به کارگیری روشهای مدیریت خطرهای احتمالی و بازی در مرکز شهر و بازیهایی که شب در استادیومها برگزار می شود، وجود دارد. استادیومهایی که در داخل شهر تأسیس شده اند ( یا به علت گسترش شهرها در داخل شهر واقع شده اند )؛ هنگام برگزاری مسابقات فوتبال و به ویژه بعد از پایان بازی و به علت هجوم جمعیت به داخل خیابان اصلی، بار ترافیکی سنگینی ایجاد می کنند که مشکلات امنیتی برای رانندگان وسایل نقلیه به وجود می آورد. از جمله می توان به شکستن شیشه خودروهای در حال حرکت، متوقف کردن خودروها، واژگون کردن خودروها، سلب امنیت روانی رانندگانی که در مسیر استادیوم در حال حرکت هستند، اشاره کرد.

۲- تنها ۲۴ درصد مدیران در زمینه تربیت بدنی تحصیل کرده اند و احتمالاً یکی از علل عدم آشنایی مدیران استادیومها با روشها و عملیات مدیریت خطرهای احتمالی در استادیومها، عدم تحصیل در این رشته است.

۳- ظرفیت استادیوم ارتباط زیادی با عملیات مدیریت خطرهای احتمالی دارد. اقدامهای مدیریت خطر احتمالی صحیح در استادیومهای بزرگتر نسبت به استادیومهای کوچکتر بهتر انجام می شد.

 

۱۰ شاخص مدیریت خطرهای احتمالی استفاده شده در پژوهش فوق

۱- مدیر خطرهای احتمالی در استادیوم: ۹۰ درصد پاسخ دهندگان بیان کردند که فردی به عنوان مدیر ریسک در استادیوم وجود ندارد.

 ۲- دستورالعمل های استاندارد: باتوجه به اطلاعات به دست آمده، ۷۶درصد پاسخ دهندگان بیان کردند که دستورالعملهای استانداردی برای مدیریت خطرهای احتمالی استادیوم وجود ندارد و خود مدیران در این زمینه باید دستورالعملهایی را تهیه و ابلاغ کنند.

۳- چک لیستهای مکتوب برای بازرسی:  در مورد این شاخص، ۷۴درصد پاسخ دهندگان بیان کردند که چک لیستهای مکتوبی برای بازرسی قسمتهای مهم استادیوم، وسایل الکترونیکی استادیوم و اجزای مکانیکی استادیوم وجود ندارد. مدیر استادیوم مسئول مراقبت از کلیه اشخاص اعم از ورزشکار، تماشاگر، کارکنان و غیره در محدوده استادیوم در رابطه با تمامی اماکن، اسباب، وسایل و تجهیزات ورزشگاه است. این وظیفه حتی در بعضی موارد به همسایگان استادیوم نیز قابل تسری است.

۴- تمهیداتی علیه بلیت فروشی در بازار سیاه: به طور کلی هرگونه بی نظمی و هرج و مرج در امر فروش بلیت، امنیت روانی تماشاگرانی را که برای تهیه بلیت مراجعه می کنند، سلب خواهد کرد. اما ۷۰درصد پاسخ دهندگان اظهار داشتند که در استادیومها تمهیداتی علیه بلیت فروشی در بازار سیاه اتخاذ نشده است. در این زمینه مدیران استادیومها باید تمهیداتی علیه بلیت فروشی در بازار سیاه اتخاذ کنند که از جمله می توان به تهیه شناسه الکترونیکی برای تماشاگران ( که  تماشاگر می تواند از آن طریق  بلیتهای کل فصل را خریداری کند ) اشاره کرد.

۵- علامتها و راهنمایی های مناسب در استادیوم: ۷۰ درصد پاسخ دهندگان بیان کردند که علامتها و راهنماهای مناسب در استادیومها وجود ندارد. وجود علائم و راهنماییهای مناسب در استادیوم برای کنترل و اداره تماشاگران ضروری است.

۶- بازرسی تماشاگران هنگام ورود به استادیوم: بازرسی هنگام ورود یکی از ملزومات اساسی است. طبق نظر ۹۲ درصد پاسخ دهندگان، تماشاگران هنگام ورود به استادیوم، برای جلوگیری از ورود هرگونه مواد محترقه و سلاح گرم و سرد که موجب بروز حوادث احتمالی می شود مورد بازرسی کامل بدنی قرار می گیرند.

۷- شماره گذاری صندلیهای استادیوم: در مورد این شاخص، ۸۰ درصد پاسخ دهندگان بیان کردند که صندلیها در استادیوم شماره گذاری نشده اند. بدون شماره گذاری صندلیها، امکان ایجاد نظم کامل در نشستن تماشاگران وجود نخواهد داشت. به علاوه شماره گذاری دقیق صندلیها این امکان را به مأموران امنیتی می دهد که بدانند چه کسی با چه ویژگی در چه جایی نشسته است تا در صورت بروز حادثه به سرعت وارد عمل شوند.

۸- جایگاه خاص تماشاگران معلول: در ۹۶ درصد پاسخ دهندگان بیان کردند که در استادیوم جایگاه خاص تماشاگران معلول وجود ندارد. با توجه به لزوم توجه به نیازهای روحی و روانی این قشر از جامعه در طراحی و ساخت استادیومها باید تمهیدات لازم به کار گرفته شود تا این افراد به راحتی و بدون هیچ مشکلی بتوانند از کلیه امکانات و تأسیسات ورزشی استفاده کنند.

۹- بیمه بودن تماشاگران در برابر حوادث:  ۷۰ درصد پاسخ دهندگان بیان کردند که تماشاگران در برابر حوادث بیمه نشده اند. یکی از ملزومات اساسی مدیریت خطرهای احتمالی، بیمه کردن کل تماشاگران است. توجه به این مسئله موجب کاهش داد خواهی احتمالی نسبت به مدیر و مسئولان استادیوم می شود.

۱۰- فرمهای مستندسازی حوادث و صدمات: ۸۴ درصد پاسخ دهندگان بیان کردند که فرمهای مستندسازی حوادث و صدمات برای ثبت و نگهداری حوادث در استادیومها وجود ندارد. ثبت و نگهداری حوادث موجب می شود مدیران برای پیشگیری حوادثی که محتمل ترند، آماده شوند و اقدامات پیشگیرانه ای انجام دهند.

 

در پایان امیدواریم همه مسوولان امر ضمن حفط امانت محوله از سمت مردم، با بهره گیری از تجارب و توانایی های افراد متخصص نسبت به مرمت اصولی و ایمن ورزشگاه تختی بندرانزلی اقدام کنند و با رعایت اصول مدیریت خطر در ورزشگاه ها از آسیب ها و خطرات آتی در این ورزشگاه تا حد ممکن بکاهند.

 

رامبد رشیدی

ارسال دیدگاه

کاربر گرامی انزلی کلاب لطفا عدد را در کادر زیر وارد کنید *