امروزه  بسیاری از مدیران باشگاه ها باید در محیطی که در حال کاهش منابع درآمدی و افزایش هزینه های اجرایی است، برنامه های خود را طراحی کنند. جذب تماشاچیان به عنوان مهم ترین بخش رویداد  به ورزشگاه ها راه حل مناسبی برای بسیاری از باشگاه ها به منظور افزایش درآمد و متفاوت شدن از دیگر باشگاه هاست. در این زمینه وفاداری و وابستگی تماشاچیان به تیم یا باشگاه نقش برجسته ای در افزایش حضور تماشاچیان دارد لذا ایجاد سطح بالایی از وابستگی تماشاچیان به تیم برای مدیران و بخش بازاریابی باشگاه ها اهمیت فراوان دارد و باشگاه ها باید از انگیزه هایی که ارتباط قوی با هویت بخشی تیم دارند، برای بهبود حضور تماشاچیان استفاده کنند. بطور مثال پیروزی در مسابقات تأثیر فراوانی بر افزایش هویت بخشی و وابستگی به تیم دارد ضمن اینکه اطلاع رسانی مناسب نیز انتظارها از باشگاه را در سطح منطقی و معقول حفظ می کند. یکی دیگراز عوامل مرتبط با وابستگی تماشاچیان به تیم ها و باشگاه ها، کیفیت تیم است. کیفیت تیم را شامل مواردی چون استفاده از بازیکنان و مربیان سرشناس، سطح رقابت تیم و کیفیت بازی تیم می دانند. استفاده از بازیکنان و مربیان سرشناس، کسب موقعیت بهتر در رقابت، بهبود کیفیت بازی تیم و ایجاد ارتباط دو طرفه با تماشاچیان، می تواند وابستگی به تیم را افزایش دهد.
در سالیان اخیر تمرکز تحقیقات علمی درباره تماشاچیان به ویژه از جنبه های بازاریابی و اقتصادی، افزایش چشمگیری داشته است. در تحقیقات زیادی حضور تماشاچیان در رویدادهای ورزشی بررسی شده است. عوامل متنوعی که بر حضور تماشاچیان تأثیر می گذارند، توسط وون و کیتامور (۲۰۰۶) در شش حیطه تقسیم بندی شده اند:

۱- عوامل انگیزشی مانند شناخته شدن با تیم
۲- عوامل اقتصادی مانند قیمت بلیت، هزینه حمل و نقل و تبلیغات

۳- عوامل جذاب کننده مسابقه مانند موقعیت تیم در جدول لیگ، ثبت رکورد توسط تیم، کیفیت بازی تیم و حضور بازیکنان ستاره در تیم مورد نظر
۴- عوامل محیطی مانند تسهیلات استادیوم، برنامه بازی و آب و هوا
۵- عوامل درونی و روانی مانند رهایی از تنش و پرخاشگری
۶- عوامل جمعیت شناختی مانند جنس، زمینه نژادی و وضعیت تأهل

در تحقیقات مرتبط با هواداران می توان از تقسیم بندی ارزش تماشاچیان برای باشگاه استفاده کرد. ارزش تماشاچیان بر اساس تعداد دفعاتی که به طور مرتب در مسابقات حضور می یابند تعریف شده است. تماشاچیانی را که بین ۱ تا ۹ بار در یک فصل برای تماشای مسابقه در ورزشگاه حضور می یابند؛ تماشاچیان گاه گاهی، بین ۱۰ تا ۱۸ بار را تماشاچیان منظم و بیش از ۱۸ بار را تماشاچیان متعصب می نامند.

تب و کلاوز (۲۰۰۰) اشاره می کنند بر خلاف تماشاچیان گاهگاهی تماشاچیان متعصب و منظم خود را نسبت به باشگاه مورد علاقه خود متعهد می دانند. گیلوانوتی (۲۰۰۲) نیز در تقسیم بندی خود اشاره می کند که حامیان و هواداران وابستگی بیشتری به تیم و باشگاه مورد علاقه خود دارند.

از دید مدیران بازاریابی تماشاچیان متعصب بیشترین هزینه را برای خرید بلیت مسابقات و دیگر محصولات باشگاه انجام می دهند، از این رو آنها برای باشگاه مهم ترین گروه برای کسب درآمد به حساب می آیند، طرفداران منظم نیز طرفداران متعهد به حساب می آیند، اما در برخی موارد احتیاط می کنند. این گروه دوراندیشی بیشتری از حمایتشان دارند و بیشتر تمایل به برد تیم در مقابل سرگرم کنندگی دارند. طرفداران گاه گاهی حضور کمتری دارند، در نتیجه پول کمتری هزینه می کنند. تپ و کلاوز اشاره می کنند که درصد زیادی از طرفداران گاه گاهی در خارج از شهر سکونت دارند. درصد زیادی از این افراد سرگرم کنندگی مسابقه را به برد ترجیح می دهند. آنها هم مانند طرفداران متعصب و طرفداران منظم بسیاری از جنبه های فوتبال مانند فضای موجود و مهارت های فوتبال را دوست دارند اما با باخت تیم احساس ناراحتی نکرده و زیبایی بازی آنها را راضی می کند. این گروه از تماشاچیان احتمال بیشتری دارد که در لحظات آخر تصمیم به حضور در ورزشگاه بگیرند درحالیکه طرفداران متعصب و طرفداران منظم برنامه ریزی قبلی بیشتری نسبت به این گروه دارند. بنابراین یکی از برنامه های مدیران هدف قراردادن تماشاچیان گاه گاهی است تا به طور مرتب در ورزشگاه حضور یابند، درحالی که باید کسانی را که به  طور مرتب در مسابقات حضور می یابند، هدف برنامه های وفاداری قرار داد.

در کشور ما نیز تحقیقی توسط فلاحی و همکاران ( ۱۳۸۸ ) و با مطالعه بر روی جامعه آماری تماشاچیان بالاتر از چهارده سال که بلیت مسابقات هشتمین دوره لیگ برتر را خریداری کرده و برای تماشای مسابقات در ورزشگاه حضور داشتند؛ انجام شد. طبق نتایج این پژوهش  ۵۷ درصد از تماشاچیان در رده سنی پایین تر از ۲۱ و حدود ۳۲ درصد در رده سنی بین ۲۱ تا ۳۵ سال قرار گرفته اند. همچنین از لحاظ سطح درآمد نیز در حدود ۷۳ درصد از تماشاچیان، از درآمد خانوادگی متوسط و  کمتر از متوسط  برخوردار بوده اند. ضمن اینکه از ۴۸۴ نفر نمونه مورد بررسی، ۳۵ درصد در گروه تماشاچیان متعصب، ۲۰ درصد در گروه تماشاچیان منظم و ۴۵ درصد گروه تماشاچیان گاهگاهی قرار گرفتند. در این تحقیق هفت عامل برای تشریح رفتار نمونه ها به دست آمدند که عبارتند از:

۱- عامل وابستگی به تیم ۲- تسهیلات ورزشگاه ۳- پرخاشگری ۴- عوامل اقتصادی ۵- سرگرمی و تفریح ۶- تیم مقابل ۷- سرمشق ها

نتایج تحقیق نشان داد که در هر سه گروه تماشاچیان گاهگاهی، منظم و متعصب عوامل مالی ( قیمت بلیت، هزینه حمل و نقل و دسترسی به بلیت ) ، تسهیلات ورزشگاه ( زیبایی ورزشگاه، امنیت ورزشگاه، نظافت ورزشگاه، راحتی ورزشگاه، بوفه ها و فعالیت های مفرح جانبی ) و وابستگی به تیم ( بازیکنان مورد علاقه، عملکرد خوب تیم مورد علاقه، ارزیابی عملکرد بازیکنان و مربیان، وفاداری بازیکنان به تیم و پیروزی طلبی)  اهمیت بیشتری دارند. این سه عامل در تحقیقات فراوانی جزء مهم ترین عوامل تأثیرگذار بر حضور تماشاچیان عنوان شده اند.

ضمن اینکه تنها در میزان اهمیت دو عامل وابستگی به تیم و پرخاشگری ( توهین به داور، تحقیر و تضعیف تیم مقابل و دیدن خشونت های بازی )در سه گروه تماشاچیان گاهگاهی، منظم و متعصب تفاوت معنی داری وجود دارد. تفاوت مشاهده شده در عامل پرخاشگری میان گروه تماشاچیان منظم با دو گروه تماشاچیان گاهگاهی و متعصب بوده است. تماشاچیان گاهگاهی و متعصب تمایل بیشتری به پرخاشگری نسبت به تماشاچیان منظم ابراز داشته اند.

 

کاهش حضور هواداران ملوان در ورزشگاه

با مرور عکسهای سالیان گذشته مسابقات تیم فوتبال ملوان بندرانزلی، غیر از دیدن نامهای بزرگی که در درون مستطیل سبز درخشیده و برای شهر و استان مان افتخار آفرینی کرده اند؛ منظره چشم نواز سکوهای مالامال از هوادار نیز توجه هر بیننده ای را به خود جلب می کند.
متاسفانه مدتهاست شاهد ریزش حضور هواداران ملوان در مسابقات این تیم هستیم. هرچند تاکنون تحقیق مستقلی در زمینه علل و عوامل این امر صورت نگرفته است اما با توجه به پژوهش هایی که به شکل کلی درباره کاهش حضور تماشاگر در استادیومهای فوتبال ایران انجام شده است شاید بتوان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- پیشرفت تکنولوژی و پخش مستقیم یا غیر مستقیم مسابقات: بدون تردید این عامل به عنوان یک فاکتور کلی بر حضور تماشاگر در استادیوم حتی در سطح جهانی تاثیرگذار بوده است.

۲- عوامل اقتصادی: هرچند در بسیاری از پژوهش ها عوامل اقتصادی همچون قیمت بلیت را در کاهش حضور تماشاگر در استادیومها موثر می دانند اما با توجه به نرخ تورم کشور به نظر نمی رسد عامل اقتصادی علت اصلی کاهش حضور تماشاگران در بندرانزلی و برای حمایت از ملوان بوده باشد.

۳- سرگرمی و تفریح: با وجود پیشرفتهای فیزیکی و کالبدی که از دهه ۵۰ تاکنون در شهر ما صورت گرفته و همچنین سهولت دسترسی به شهرهای مجاور باز هم به نظر نمی رسد افزایش دیگر تفریحات و سرگرمی ها تاثیر بزرگی بر کاهش حضور هواداران ملوان در ورزشگاه داشته باشد.

۴- تسهیلات ورزشگاه: علیرغم قدمت حدود ۶۰ ساله ورزشگاه پیر شهر ما و با وجود نصب صندلی و اسکوربورد و …  در این سالها؛ تغییر و تحول آنچنانی نه در حوزه خدمات درون استادیوم و نه در حوزه دسترسی به استادیوم صورت نگرفته است لذا ترجیح دادن تماشای مسابقه از طریق تلویزیون بر حضور در ورزشگاهی با دسترسی نه چندان مناسب و امکانات نامناسب دور از ذهن نیست.

۵- کیفیت تیم و نتیجه گیری: شهر بندرانزلی با ملوان و بواسطه سالها حضور در سطح اول فوتبال ایران و معرفی بازیکنان نامدار متعدد به تیم ملی؛ یکی از فوتبالی ترین شهر های کشور بوده و بی تردید یکی از فوتبال فهم ترین هواداران را داراست. از همین رو کاهش سطح فنی بازیکنان و عدم موفقیت در نتیجه گیری در سالیان اخیر ( و تفاوت سطح درآمد بازیکنان با مردم عادی ) که با فاصله گرفتن از هویت بومی تیم نیز همراه بود از دید نگارنده مهمترین علت کاهش حضور هواداران در ورزشگاه می باشد. متاسفانه باشگاه ملوان بویژه پس از حرفه ای شدن لیگ فوتبال ایران بدلیل عدم برخورداری از ساختار مناسب و حداقل استانداردهای باشگاهداری ( چه در زمینه مالی و چه در زمینه مدیریتی ) هرگز نتوانسته است انتظارات به حق هواداران خود را برآورده کند. از طرفی بی توجهی به کشف و پرورش استعدادهای فراوان شهر و منطقه در تیمهای پایه به عنوان یکی از ارکان همیشگی بالندگی ملوان نیز سبب شده است هویت بومی ملوان و در هم تنیدگی این تیم با تار و پود زندگی مردم دچار آسیب جدی شود.

امیدواریم مسوولان امر با مطالعه جدی و کارشناسانه نقاط ضعف باشگاه قدمهای مثبتی در راه بازگشت تیم فوتبال ملوان به روزهای پر افتخار گذشته بردارند تا همزمان از حمایت و حضور هر چه بیشتر هواداران در مسابقات این تیم برخوردار شوند.

رامبد رشیدی

ارسال دیدگاه

کاربر گرامی انزلی کلاب لطفا عدد را در کادر زیر وارد کنید *