امروزه ورزش از وسیله تفریح و سرگرمی و یا ابزار سلامتی به صنعتی پر رونق تبدیل شده است که حجم زیادی از سرمایه گذاری های اقتصادی را به خود اختصاص داده است؛ به همین سبب باشگاه های حرفه ای ورزشی در سراسر دنیا نیز به بنگاههای اقتصادی تبدیل شده و نقش متفاوتی از گذشته پیدا کرده اند. این باشگاه ها با بهره گیری از حامیان مالی قدرتمند و با همکاری و حمایت آنها توانسته اند علاوه بر تقویت و ترویج فرهنگ ورزش، رونق اقتصادی را تجربه کنند و در کنار جبران هزینه های خود، موقعیتهای تبلیغاتی مناسبی را نیز برای حامیان مالی خود فراهم آورند.
نتایج تحقیقات در زمینه اقتصاد ورزش نشان می دهد ورزش بدون حمایت مالی صنایع و اسپانسرها قادر به ادامه حیات نیست و داشتن اسپانسر بخش لاینفک درآمدزایی برای باشگاهها و رویدادهای ورزشی محسوب می شود با این وجود هنوز هم بسیاری از سازمانها و باشگاه های ورزشی، با مشکلات مالی در حال افزایشی رو به رو هستند که این امر اجرای طـرحها و برنامه های تدوین شده آنها را بسیار مشکل می کند.
در حالیکه در سایر کشورهای صاحب فوتبال، حق پخش تلویزیونی و اسپانسرها جزء اصلی ترین منابع درآمد باشگاه های فوتبال محسوب می شوند ( به طوری که حدود ۳۰ درصد درآمدهای صنعت فوتبال از طریق اسپانسرها بدست می آید ) در کشور ما و با وجودیکه فوتبال در مقایسه با سایر رشته های ورزشی به صورت حرفه ای تری دنبال می شود، اما درآمدهای رسمی آن کماکان از محل تبلیغات و بلیت فروشی است و حق پخش تلویزیونی و حمایت مالی در وضعیتی نامشخص قرار دارد.
با توجه به اهمیت رسانه ها در انعکاس و بازتاب رویدادهای ورزشی و تأثیر تبلیغاتی آنها برای اسپانسرهای تیمهای ورزشی، عواملی همچون پوشش رسانه ای فعال و قوی رویدادهای ورزشی در سطوح ملی و بین المللی، بهبود کیفیت و استفاده از فنآوریهای مدرن در پخش زنده تلویزیونی مسابقات و امکان سنجی و ایجاد شبکه های خصوصی و ماهواره ای برای پخش زنده مسابقات می توانند برای جذب اسپانسرها، بسیار ارزشمند واقع شوند. تدوین مشوقهای لازم برای اسپانسرها در حوزه های مختلف از قبیل کاهش یا معافیت مالیاتی اسپانسرها، ارائه تخفیف های تعرفه ای از سوی صدا و سیما و ایجاد محیط و تسهیلات مناسب برای تحقق حداکثری اهداف شرکتهای اسپانسر راهکارهای دیگری است که در برخی از تحقیقات به آنها اشاره شده است. همچنین به نظر می رسد مسائل مربوط به امور ساختاری باشگاهها از جمله ایجاد پیش زمینه های لازم برای خصوصی سازی باشگاهها، پیوستن باشگاهها به بورس، ایجاد کمیته های بازاریابی در سازمان لیگ و باشگاهها، شفافیت اقتصادی و مالی باشگاهها؛ در جذب اسپانسرها در بخش ورزش مهم تلقی شود.
با وجودی که وجه بارز فوتبال در جهان امروز پولسازی است، باشگاههای فوتبال در ایران راه های محدودی برای کسب درآمد دارند و بسیاری از تیمها از جمله تیمهای لیگ برتر فوتبال ایران در توجیه دلایل شکست خود به عواملی همچون کمبود منابع مالی، کمبود امکانات اردویی و تغذیه ای اشاره می کنند؛ لذا با توجه به اهمیت و نقش حمایت مالی در منابع درآمدی ورزش ایران، در سالهای اخیر پژوهش های متعددی با هدف تعیین راهکارهای مناسب در خصوص جذب اسپانسرها در فوتبال حرفه ای ایران، انجام پذیرفته است که در یکی از این پژوهش ها که توسط مهدی آزادان و همکاران بر روی نمونه ای متشکل از ۱۸مدیرعامل باشگاه، ۴۰ متخصص مدیریت ورزشی، ۴۰ متخصص بازاریابییو ۱۸ مدیر شرکت اسپانسر انجام شد؛ تدوین یا اصلاح عوامل ساختاری-مدیریتی، شرایط تبلیغاتی، مشوقهای حمایتی، بسترسازی حرفه ای، رسانه ها و خصوصی سازی رسانه ها؛ به عنوان راهکارهای جذب اسپانسرها در فوتبال ایران شناسایی شدند.

۱- عامل « ساختاری – مدیریتی» : اولین و اصلی ترین عامل در ایجاد ساز و کارهای مناسب برای جذب اسپانسرها است که توجه بیشتری را می طلبد. ایجاد اصلاحات ساختاری-مدیریتی در بخشهای مختلف فوتبال اعم از فدراسیون، سازمان لیگ و باشگاهها و توجه به متغیرهای موجود در این عامل ( اصلاح ساختار مدیریتی باشگاهها، استفاده از رویکرد مدیریت علمی در فوتبال کشور، اجرای طرحهای راهبردی و عملیاتی بازاریابی در سطوح مختلف فوتبال، خصوصی سازی شرکتها و صنایع دولتی، فراهم آوردن امکان حضور بانوان در استادیومها، شفاف سازی اطلاعات مالی و اقتصادی باشگاهها، ایجاد کمیته بازاریابی متشکل از متخصصان بازاریابی در سازمان لیگ حرفه ای فوتبال، اجاره طولانی مدت ورزشگاهها توسط باشگاهها ) می تواند برای جذب بهتر اسپانسرها مؤثر واقع شود. به عبارت ساده تر خارج کردن باشگاهها از نظارت دولت و خصوصی سازی آنها و نیز استفاده از مدیران آشنا به اصـول مدیریت و درآمدزایی به جای افراد غیرمتخصص در تشکیلات فوتبال ( هم فدراسیون و هم باشگاهها ) در جذب مؤثر اسپانسرها بسیار کارگشاست. موارد فوق در نتایج تحقیقات ایزدی (۱۳۸۳) و الهی (۱۳۸۷) نیز دیده می شود.

۲- شرایط تبلیغاتی : دومین عامل مهم برای جذب اسپانسر فراهم آوردن شرایط تبلیغاتی مناسب برای آنهاست. بر اساس نظر شانون (۱۹۹۹) جذابیت ورزش و رویدادهای ورزشی برای عموم مردم در تمام نقاط جهان به عنوان هدفی تبلیغاتی مورد توجه اسپانسرهای ورزشی قرار گرفته است تا از آن برای شناساندن محصولات منحصر به فرد و نشان تجاری شرکت خود بهره ببرند. در واقع یکی از مهمترین و مؤثرترین عناصری که موجب پیوند رویدادهای ورزشی و اقتصاد شده است، « تبلیغ » به مفهوم روش القای فکر یا ایده است که به منظور توسعه و گسترش آن در فرد یا عموم مردم صورت می گیرد و اسپانسرها سعی دارند از تمامی پتانسیلهای موجود در ورزش برای برقراری ارتباط با مخاطبان ورزش استفاده کنند. ایجاد امکان استفاده اسپانسرها از بلیتهای مسابقات برای تبلیغ ، ایجاد امکان استفاده مناسبتر اسپانسرها از ورزشگاهها و زمین های تمرین برای تبلیغ ، ایجاد امکان استفاده اسپانسرها از سالنهای کنفرانس مطبوعاتی برای تبلیغ ، ایجاد وبسایت های فعال و قوی برای باشگاهها، ایجاد کمیته های بازاریابی در باشگاهها و استفاده از متخصصان بازاریابی به عنوان متغیرهایی معرفی شده اند که اسپانسرها را به سرمایه گذاری ترغیب می کند. ایزدی (۱۳۸۳) و الهی (۱۳۸۷) نیز به نتایج مشابهی در این زمینه دست یافته اند. فراهم کردن شرایط تبلیغی برای اسپانسرها و متغیرهای موجود در آن، چه در آیین نامه های فدراسیون فوتبال و سازمان لیگ بعنوان متولیان لیگ برتر و چه در قراردادهای بین باشگاهها و اسپانسرها، امری معمول و طبیعی است که به اسپانسرها اجازه بهره برداری لازم را در قبال سرمایه گذاریشان خواهد داد.

۳- مشـوقهای حمایتی : تصویب و اجـرای قانون معافیت مالیاتی اسپانسرها تیمهای لیگ برتر، افزایش تعرفه های تبلیغات برای شرکتها در جراید و روزنامه ها، ایجاد تسهیلاتی از سوی صدا و سیما برای اسپانسرهای تیمهای لیگ برتر، تدوین آیین نامه ها و فرمهای قرارداد حمایت مالی، ایجاد آژانسهای تخصصی بازاریابی ورزشی در کشور، افزایش تعرفه های تبلیغات برای شرکتها در تلویزیون ) عامل دیگری است که به عنوان راهکار جذب اسپانسرها در فوتبال حرفه ای ایران مطرح شده است.
بر اساس مطالعات انجام شده در این زمینه، نبود قانون مدون در مورد اسپانسرهای ورزش حرفه ای از مهمترین ضعفهای ورزش کشور معرفی شده است. تدوین قوانین و مشوقهایی برای اسپانسرها، بدون تردید علاقمندی آنها را برای سرمایه گذاری افزایش داده، به آنها اطمینان بیشتری برای دستیابی به اهداف خود خواهد داد. باید توجه داشت که این راهکار از جمله راهکارهای زود بازده و قابل دستیابی محسوب می شود.

۴- بسترسازی حرفه ای : فراهم آوردن شرایط حضور بازیکنان و مربیان سرشناس خارجی در باشگاههای لیگ برتر، خصوصی سازی باشگاهها، درخواست میزبانی برای مسابقات معتبر آسیایی و بین المللی، ایجاد امکان ورود باشگاهها به بورس و تصویب و اجرای قانون حق مؤلف در جامعه از عوامل دیگری است که شناسایی شده است. از آنجا که زیرساخت صنعت ورزش را باشگاههایی تشکیل می دهند که به مثابه کارخانه های تولیدی و بنگاههای اقتصادی عمل می کنند، این باشگاهها با بهره گیری از تجهیزات و امکانات، نیروی انسانی ماهر و متخصص ، دانش فنی و فناوری روز، از ورزش صنعتی درآمدزا ساخته اند. در حال حاضر، در اروپا باشگاههای فوتبال به صورت کاملاً حرفه ای و خصوصی اداره می شوند و این امر بستر لازم را برای جذب اسپانسرهای قوی یا حتی پیوستن به بازار بورس فراهم کرده است. مطابق سند تفصیلی نظام جامع توسعه تربیت بدنی و ورزش کشور، عدم مشارکت بخش خصوصی در ورزش حرفه ای از نقاط ضعف ورزش ایران به شمار می رود. ایجاد زمینه ها و تسهیلات مناسب برای ترغیب بخش خصوصی به سرمایه گذاری در این حوزه اهمیت ویژه ای دارد. باید توجه داشت که متغیرهای اقتصادی همچون نرخ تورم، نرخ ارز، میزان تقاضا، حجم سرمایه گذاری دولتی و دیگر متغیرهای نهادی معطوف به امنیت محیط سرمایه گذاری مانند ثبات دولت، حاکمیت نظم و قانون، خطر بروز درگیری های داخلی و خارجی از جمله عوامل مؤثر بر سرمایه گذاریهای خصوصی در هر کشور محسوب می شوند و از آنجا که ورزش حرفه ای ماهیتی خصوصی دارد، برای ایجاد شرایط مطلوب به منظور مشارکت بخش خصوصی و ساماندهی ورزش نیاز به بسترسازی بهتر در این زمینه کاملاً محسوس است.

۵- عامل رسانه ها و خصوصی سازی آنها نیز از جمله راهکارهای جذب اسپانسرها در فوتبال حرفه ای ایران شناخته شده است. در بحث اصلاح فرآیند پخش تلویزیونی مسابقات دو مقوله کیفیت و کمیت مطرح است. اسپانسر، متناسب با میزان هزینه خود در باشگاه انتظار دارد در معرض دید عموم قرار گیرد و از این مقوله در شناسایی کالای خود بیشترین بهره را ببرد. پخش زنده مسابقات با کیفیت خوب از مواردی است که تحقیقات گوناگون آن را در جذب اسپانسرها مؤثر دانسته اند.
هرچند تفسیرهای متفاوتی از متن قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران وجود دارد، اما طبق اصل ۴۴ رادیو و تلویزیون از جمله بخشهایی است که در اختیار دولت قرار دارد و با این حساب در وضعیت فعلی تأسیس شبکه های خصوصی مجاز نیست. به نظر می رسد حساسیتهای موجود در مورد ایجاد شبکه های خصوصی بیشتر روی شبکه های خبری و سیاسی باشد و مقوله هایی چون ورزش را می توان از طریق مصوبه های قانونی جزء استثنائات این ممنوعیت قرار داد. برای عملی کردن این راهکار پیشنهاد می شود مسئولان ورزش کشور از طریق لایحه ای مجاز بودن تأسیس یک شبکه خصوصی تلویزیونی را با محوریت و عنوان ورزش مطرح کنند. تأسیس شبکه های تلویزیونی خصوصی این مزیت مهم را برای باشگاهها خواهد داشت که حق پخش تلویزیونی مسابقات شکلی رسمی و قانونی به خود خواهد گرفت؛ زیرا به دلیل انحصاری بودن رادیو و تلویزیون تاکنون این موضوع از طرف سازمان صدا و سیما به رسمیت شناخته نشده است.

 

در مورد باشگاه ملوان می توان علاوه بر موارد عمومی مطرح شده در پژوهش فوق به این نکته نیز اشاره کرد که در زمان تیمداری نیروی دریایی به علت کنترل هزینه ها توسط این ارگان اصولا نیازی به استفاده گسترده از اسپانسر احساس نمی شد اما پس از واگذاری سهام نیروی دریایی، جذب اسپانسر نه به شکل سیستماتیک بلکه بر اساس ارتباطات و یا سلایق مدیریت باشگاه صورت گرفت و به همین دلیل باشگاه ملوان نیز کماکان از ضعف ساختاری در زمینه ارتباط هدفمند با حامیان مالی رنج می برد. ضمن اینکه تحقیقات آساگبا (۲۰۰۸) و اودگبامی (۲۰۰۰) نشان می دهد جریان مالی حمایت با سطح قهرمانی ها، سطح عملکرد بازیکنان، تیم و باشگاهها، و سطح حرفه ای گری در ورزش در ارتباط است که متاسفانه ملوان در این زمینه نیز در سالهای اخیر عملکرد مطلوبی نداشته است.

رامبد رشیدی

ارسال دیدگاه

کاربر گرامی انزلی کلاب لطفا عدد را در کادر زیر وارد کنید *